ලංකාව රාජයයක් හැටියට අසමත් වෙන්න ප්‍රධානම හේතුවක් වෙලා තියෙන්නේ අසාර්ථක පරිපාලන ව්‍යුහය හා බහුතර කුම්මැහි රාජ්‍ය සේවය. මම මේක කියන්නේ කාලයක් තිස්සේ රාජ්‍ය සේවකයෙක් විදිහට හිටිය නිසා තියෙන අත්දැකිම් සහ අභ්‍යන්තරය ගැන දන්න නිසා. ඒ නිසා වගකීමෙන් ම කියන්න පුලුවන්. ආයතනික රහස් හැරුණු විට අවුරුදු 9ක රාජ්‍ය සේවයේ අත්දැකීම් ඔයාල එක්ක බෙදාගන්නම් ඉදිරි කාලයේ දී. මේ ලිපිය ලියන්නේ අද වුන අත්දැකීමක් බෙදාගන්න.
ආයතනය තමා පුද්ගලයින් ලියාපදිංචි කිරීමේ දෙපාර්තමේන්තුව. දිනය අද. ඔන්න අනුරයියේ (ප්‍රසිඩන්ට් අනුර ඈ) නීතිය ක්‍රියාත්මක කරනවනම්. අද දවසේ පැමිණිමේ ලේඛණය ගන්න. වැරදි කාරයො එතන ඉන්නේ.
එක් දින සේවය හරහා හැඳුනුම්පත අලුත් කරනවානම් 2500යි ගාන. ඒකත් ඉතින් මැකෙන හැඳුනුම්පතක් දීල රජයෙ වැරදි වහන්න ආයේ එකක් පෙන්නල රාජ්‍ය භාණ්ඩාගාරේ පුරව ගැනිල්ලක් තමා. ඉතින් මේ වැඩේ කොරන්න සාමාන්‍ය මනුස්සයෙක් ප්‍රාදේශීය ලේකම් එකට ගිහින් පෝරම ටික ගන්න ඕන. ඒකත් පුරවගෙන ග්‍රාමසේවකගේ ගෑස් බලන්න මිනිහා ඉන්න දවසක් අහගෙන මිනිහගේ වැල්වටාරම් ටිකත් අහගෙන විසිපහට විතර නැවිල කරගන්න ඕන. ඊට පස්සේ ආයෙත් ප්‍රාදේශීය ලේකම් කාර්යාලයට ගිහින් අත්සන් ගන්න ඕනි. ඒ කරල එක දවසෙන් ගන්න ඕනි නම් 12.30ට කලින් ප්‍රාදේශීය කාර්යාලයට ගිහින් භාර දෙන්න ඕනි. ඕක තමා ක්‍රමේ. හැබැයි ඉතින් ග්‍රාම සේවක හොයගෙන වැඩ ටික කරල ප්‍රා. ලේ. එකේ වැඩත් කරගෙන එක දවසෙන් පගාවත් නොදී වැඩේ කරගත්ත නම් කියන්න අටපට්ටමේ හසන්ත මහත්තයට.
අපිත් ඉතින් උඩ ටික පළවෙනි දවසේ කරගෙන අනිත් දවසේ උදේ 8.30 වෙද්දි පු.ලි.දේ. එකේ ප්‍රාදේශිය කාර්යාලෙට ගියා. එතන ඉන්නේ ග්‍රාමාරක්ෂක ලොකු මහත්තෙක්. උන්දැ දෙනව ෆයිල් එකක් අංකයක් දාපු. අපිට ලැබුන 180 ගානක්. ඉතින් මේක අරන් අර ප්‍රා. ලේ. එකෙන් ලියුම් කවරෙ දාල දුන්න ටික ආයෙත් එලියට අරන් අපිම දාන්න ඕනි ෆයිල් එකට ඒ කරල වාඩි වෙලා ඉන්න ඕන. අපරාදේ ප්‍රා. ලේ එකෙන් අපට ඇරල බලන්න බැරි වෙන්න සීල් කරල දෙන්නේ ඩොකියුමන්ට්ස් ටික. ඉතින් මේ ඇතුලේ ඉන්න පුලුවන් වෙන්නේ හැදුනුම්පත හදන්න ආව කෙනාට විතරයි. අමතරව ආව කවුරු හරි කෙනෙක් ඉන්නවා නම් එලියේ ඉන්න ඕනි. ඔය දෙගොල්ලටම වාඩි වෙන්න එලියෙයි ඇතුලෙයි දෙකේම පුටු 100කට ආසන්නන ගානක් තමා තීන්නේ.
ෆයිල් එකේ දාගෙන අංකේ කතා කරනකන් ඉඳගෙන ඉන්න ඕනි. ඒ කතා කරල ඇතුලට ගිහින් ගෙවීම් කරල ඉවර වෙද්දී 11වත් වෙනවා. ඊට පස්සේ ආයෙත් නම් කතා කරනව කියල ඉඳගෙන ඉන්න ඕනි. හැබැයි ඉතින් ලක්ෂ ගානක් වියදම් කරල ප්‍රදර්ශණය කරල තියෙන දැන්වීම් පුවරු වල හැටියට නම් අංකේ තිරයේ වැටෙනවා. සකස් වුනාට පස්සේ මැසේජ් එකක් එනව කියලයි තියෙන්නේ. ඇත්තටම වෙද්දී තිරත් නෑ මැසේජුත් නෑ. අඩුපාඩු තියෙනවා නම් කියන්නේත් ඒ තියෙන ස්පීකර් වලින් නිසා කට ඇරගෙන හිටගෙන අහගෙන බලාගෙන ඉන්න ඕනි පැය ගනන්. මේවා කෝපා කමිටු දකින්නේ නැති අභ්‍යන්තර විගණන වලට අහුවෙන්නේ නැති වෙන්න හදපු ෆයිල් වලින් වුන වියදම් වෙන්න ඕන. මොකද මිනිස්සුන්ට ප්‍රයෝජනයට ගන්න බැරි සාවද්‍ය තොරතුරු ඇතුලත් දැන්වීම් පුවරු රාජ්‍ය ආයතන ඇතුලේම ප්‍රදර්ශණය වෙනව. ඒවා විගණන අංශ වලට පෙන්නේ නැති එක ම පුදුමයක් නෙවෙයි ද? සාවද්‍ය තොරතුරු ප්‍රදර්ශණය කියන චෝදනාවට ඒ ගොඩනැගිලි ඇතුලේ ඉන්න පරිපාලන සේවයේ ඉන්න නිලධාරීනුත් ඇස් වහන් ඉන්නවා නම් මොනවා කරන්නද?
ආරම්භයේදී කොයි තරම් වෙලාවක් යනවද? කියන ප්‍රශ්ණයට ඇතුලේ සේවකයන්ගෙන් ලැබෙන්නේ රැවුම් ගෙරවුම් විතරයි. ටිකක් එලියෙන් ඉන්න. ඕක තමා කියන්නේ. අපි හිටි ටික කොච්චරද කියනවා නම් දවල් කෑමවත් තේ බොන්නවත් නොගිහින් හවස 4.30 වෙනකන් හිටියා. හිතල බලන්න උදේ 8.30ට ඔෆිස් එකට ඇවිත් තියෙන හැඳුනම්පතේම අලුත් එකක්, කාඩ් එකක් (අර මොකක්ද ස්මාර්ට් එක) ගන්න. පරණ එකේ තියෙන දේත් පැහැදිලියි, සියලු තොරතුරුත් පැරණි ඒවාමයි. වෙනස් කිරීම් නැත. ඒත් පැය 8.00 ගියා. හැබැයි පු. ලි. දේ. වෙබ් අඩෙවියේ හැටියට පැය තුනකින් වැඩේ කරල දෙනවලු. සාවද්‍ය ප්‍රකාශ සාමාන්‍ය මිනිස්සු ඒ් වගේ ප්‍රකාශ කරාම අත්අඩංගුවට ගන්න හරි නඩු දාන්න හරි පුලුවන් නම් රජයේ වෙබ් අඩෙවි වල දාල තියෙද්දි මොනව ද කරන්න පුලුවන්. පැය තුනයි කීවට මොකද කොල ටික භාර දෙන්නම පැය දෙකක් යනව.
හැබැයි මේ කියන වෙලාවේ දී 12.30න් පස්සේ ආව අය, අපේ අංකයට පසුව ආව අය සියල්ල තමන්ගේ වැඩේ කරගෙන ගිහින්. අපි පිට වෙද්දී පුටුවල හිටියේ 10ක් විතර. පගාවක් අරගෙන පිට පාරෙන් වැඩේ නොකලා නම් සියලු දේ හරියට තිබුන ඇප්ලිකේෂන් එකක් කොහොමද මේ තරම් වෙලාවක් යන්නේ. මේ සම්බන්ධයෙන් පැමිණිල්ලක් කරන්න විමසීමක් කරන්න ඉහල නිලධාරීන් ඉන්නේ කොහේද යන විමසීමටත් කීව දේ "අන්න අර කාමරේ මහත්තයෙක් ඉන්නව ඕන නම් කියල බලන්න." හැඳුනුම්පත අරගෙන කාමරේ බලද්දී එහෙම මහත්තකේ නෑ. ඒ අතරවාරෙදිත් එහෙම මහත්තයෙක්ගේ කාමරේට යන්න අවසර ගන්න බෑ. ඒ විතරක් නෙවෙයි වෙබ් අඩවියේ සඳහන් අංක වලට පු. ලි. දේ. ඉහලම පුටු වලට ඇමතුවා වුනත් සම්බන්ධ කර ගන්න බැහැ. සමහර අය දුරකථන වලට නිලධාරීන් එන්නෙත් නෑ.
තව දෙයක් තමා ගාල්ල කඩවත් සතර ශාථාවේ අයගේ කතා විලාසය. අපි දකිද්දීම වයසක මිනිස්සු ගනනාවකට ප්‍රමාද ගැන ප්‍රශ්ණ කිරීම් වලට අශෝභන බැන වැදීම් තිබුනා. තිස්සමහාරාමය වගේ දුර පැති වලින් ආව අයටත් මේ වගේම ප්‍රමාද කරවමින් තිබුනා. කණින් කොනට රු. 500ක් 1000ක් වගේ ගානක් දුන්නා නම් වැඩේ කරල එලියට ගෙන්න ගන්න තිබුනා කියල පණිවිඩේ ඇහුනා වුනත් නීතියේ හැටියට පගාව දීම හා ගැනීම වරදක් බව එදත් අදත් විශ්වාස කරන අපි ඒ වැඩේ කරන්න ගියේ නැහැ. ඒ වෙනුවෙන් සම්පූර්ණ දවසක් වැය කලා.
ඒ විතරක් නෙවෙයි වෙබ් අඩෙවියේ මෙහෙමත් තියෙනවා. විශේෂයෙන් අංක දෙක කරුණ බලන්න. මෙව්වට හිනා යන තැන පෙන්නන්න බෑ. උසාවි දානව අශෝභන ලෙස හැසිරුනාය කියල.
මේ සියල්ල වෙන දේවල් පටිගත කරල සාක්ෂි හැටියට ඉදිරිපත් කරන්න පුලුවන් වුනත් ආයතනය ඇතුලේ ඡායාරූප ගැනීම හා වීඩියෝ කිරීම තහනම් කරමින් දැන්වීම් පුවරු තිබුනා. හොරු සහ පගාව ගන්න රාජ්‍ය නිලාධාරීන් රකින්න ආයතන ප්‍රධානීන් ගේ උදව්ව තමා ඔය තියෙන්නේ.
ප්‍රසිඩන්ට් අනුර මහත්තයෝ අයින් කරන්න ඒ බෝඩ් ටික. ඔයාලට ලංකාවේ ඉන්න පුරවැසි වගකීම ඉටු කරන මිනිස්සු සාක්කි හදල දෙයි නිකම්ම. නිකං පීච්චං වෙන්න ආයතන ඇතුලේ කරක් ගහන්නේ නැතිව වෙස්වලාගෙන සාමාන්‍ය මිනිස්සු වගේ ඒ ආයතන ඇතුලේ ගිහින් වැඩක් කරගන්න බලන්න. විදේශිය රටවල් වලින් ඒ වගේ ආදර්ශ වත් අරගන්න.
ලංකාවේ රාජ්‍ය ආයතන ගොඩක් හදන්න පරිගණක පද්ධති හැදිල්ලක් ඕන නැහැ. කල යුතු වෙන්නේ යාන්ත්‍රණය සකස් කිරීම පමණයි. ඉතින් පරිශීලකයන්ගෙන් මම ඉල්ලන්නේ මේ දේවල් වෙනස් කරන්න පුරවැසි වගකීම ඉශ්ඨ කරන්න කියලයි. හැකි හෑම විටම වැරදි නිවැරදි කරන්න පැමිණිළි වාර්තා කිරීම් කරන්න.
අන්තිමට ඉතින් කියන්න තියෙන්නේ "ලකේ පංකාවේ රාජ්‍ය සේවය හැදිල්ල...." කියල තමයි.
මෙතැනින්
